13.04.20, 10:45Fot. Boston Public Library via Flickr, CC BY 2.0

Śmigus, dyngus, dzień św. Lejka – czyli zaadoptowane pogańskie tradycje Lanego Poniedziałku

Lany Poniedziałek - jak większość polskich obrzędów wywodzi on swój rodowód z czasów słowiańskich - pisze Michał Wójcicki w dzienniku.pl. Wtedy to z dniem przesilenia wiosennego wypędzano zimę, by na jej miejsce przywitać nową porę roku. Brało się wiązkę wierzbowych witek i wzajemnie smagało się po nogach, pupach i gdzie popadnie. Gdzieniegdzie przy okazji polewano się wodą, co z czasem przerodziło się we wspólne kąpiele. Później do śmigusa dołączył dyngus, czyli możliwość wykupienia się malowanym jajkami od polania. Gdy na naszych ziemiach pojawiło się chrześcijaństwo, misjonarze próbowali walczyć z tym zwyczajem. Jednak lud był za bardzo przywiązany do swojej tradycji, żeby dać sobie wyrugować ten zwyczaj. Kościół postanowił związać go z Poniedziałkiem Wielkanocnym, delikatnie przy tym zamieniając kąpiele na polewanie się wodą. Z czasem słowa śmigus i dyngus zlały się w jeden śmigus-dyngus, czyli wielkanocne polewanie – pisze Wójcicki.


Dyngus po słowiańsku nazywał się "włóczebny" - czytamy na portalu mmpoznan.pl Wywodzi się go od wiosennego zwyczaju składania wzajemnych wizyt u znajomych i rodziny. Można było wtedy także liczyć na poczęstunek i zaopatrzenie w żywność na drogę. Słowo dyngus wywodzi się od niemieckiego słowa dingen, co oznacza "wykupywać się" (inne znane określenia: dyng, szmigus, wykup lub datek). 

Śmigus z kolei oznaczał symboliczne bicie witkami wierzby lub palmami po nogach i wzajemne polewanie się wodą. Miało to symbolizować wiosenne oczyszczenie z brudu i różnych zdrowotnych dolegliwości, a w późniejszym okresie również i z... grzechu. Oblewane były osoby, które nie wykupiły się podarkami (zazwyczaj pisankami).

Powiązany z Lanym Poniedziałkiem jest również tzw. Dzień świętego Lejka nazywany "oblewanką" i "polewanką". Dzień św. Lejka jak informuje eszkola-wielkopolska.pl ma swoje źródło w ludowych wierzeniach, związanych z czczeniem wodnych bóstw. Powszechnie uważano, iż duchy tj. topielce, rusałki czy mamuny przebywały między światem żywych a zmarłych, a miejscem ich bytowania były jeziora, stawy, bagna. Mimo, iż istoty te nie sprzyjały ludziom, w okresie wiosennym miały zapewnić przyszły urodzaj.

W zwyczaju bicia rózgami można doszukiwać się analogii z rzymskim świętem zwanym Luperkalia - czytamy na stronie mitologie.wordpress.com - Podobieńtwo to musi mieć charakter bardzo pierwotny, chociaż nie można wykluczyć, że zwyczaj ten przywędrował do nas w początkach państwa polskiego wraz z kapłanami lub mnichami pochodzącymi z Włoch. Czynność oblewania zdecydowanie była ważniejsza dla młodych dziewcząt, bowiem ta panna, której nie oblano bądź nie wychłostano, czuła się obrażona i zaniepokojona, gdyż oznaczało to brak zainteresowania ze strony miejscowych kawalerów i perspektywę staropanieństwa. Pierwotnie dziewczęta miały prawo do rewanżu dopiero następnego dnia, we wtorek (który kiedyś był dniem świątecznym podobnie jak poniedziałek).

Pierwsze udokumentowane wzmianki o zwyczajach śmigusowo-dyngusowych w Polsce pochodzą z XV wieku z ustaw synodu diecezji poznańskiej z 1420 roku pod tytułem "Dingus prohibetur", przestrzegających przed praktykami, mającymi niechybnie grzeszny podtekst: Zabraniajcie, aby w drugie i trzecie święto wielkanocne mężczyźni kobiet a kobiety mężczyzn nie ważyli się napastować o jaja i inne podarunki, co pospolicie się nazywa dyngować (...), ani do wody ciągnąć, bo swawole i dręczenia takie nie odbywają się bez grzechu śmiertelnego i obrazy imienia Boskiego.

Opr. JW

Komentarze

O.Oblat2020.04.13 14:58
Lany Poniedziałek to stary chrześcijański zwyczaj mający swoje korzenie na Saharze.Pielgrzymujący mnisi koptyjski oblewając wiadrami wody napotkanych na pustyni Beduinów w sposób symboliczny dokonywali chrztu i przyjęcia oblanego do wspólnoty.
alter ego Furtiana Wac\\\\\\\\305\\\\\\\\202awa2020.04.13 15:20
to była taka radosna kontynuacja prasłowiańskiego święta primaaprilis, podczas którego wszyscy robili sobie dowcipy.
anonim2020.04.13 14:20
Tymczasem w prawdziwym świecie: U dwojga pracowników Szpitala Wojewódzkiego w Szczecinie - Zdunowie potwierdzono dodatni wynik w kierunku Covid-19. Jest to pielęgniarka w średnim wieku ze Szpitalnego Oddziału Ratunkowego, oraz młody pracownik transportu.
Po 11 NIE BADZ OBOJETNY2020.04.13 14:03
"Lany Poniedziałek - jak większość polskich obrzędów wywodzi on swój rodowód z czasów słowiańskich" A może pogańskich? To teraz już nie jesteśmy Słowianami?
anonim2020.04.13 12:16
Zwyczaj wspólnych kąpieli miał renesans na Woodstock 69, a w Polsce - na hipisowskich pielgrzymkach
anonim2020.04.13 12:08
Czyli - nie tylko Amazonii należy się Paczamama ;) Nie przypadkiem owo "święto" wyznaczona poza Święty Tydzień a konkretnie - na poniedziałek, ale i w ten dzień odprawia się świąteczne msze (!). Pewnie nie spodziewano się, że lud zapomni o obchodach Tygodnia Męki i Boleści i skupi się na święceniu jajek i "Wielkanocnym Poniedziałku" - obyczajach nieznanych w świecie chrześcijańskim.
Sex Randki Online2020.04.13 11:15
Cześć kotku, szukasz seksu, przelotnej znajomości lub związku? Nie czekaj tylko dołącz do nas na http://www.xlove.com.pl Tysiące samotnych kobiet czeka aż wreszcie ktoś zrobi krok w ich kierunku! Specjalny lokalizator pomoże Ci znaleźć Twoją kobietę w zasięgu co do 10km Nie daj im czekać tylko dołącz już dziś!